Segunda (e derradeira) parte sobre as medicións do gas Radon no conservatorio

Como xa coñecemos os datos oficiais sobre as concentracións de Radon no conservatorio (taboa 1 do pdf que se adxunta) vou dar unha serie de definicións e de aclaracións tendo en conta eses datos (uso datos de esa primeira taboa e da segunda, que é feita por min basándome na teoría da estadística e da metroloxía).Tamén vou dar a miña opinión sobre eses datos tendo en conta o que recolle o lexislador e as recomendacións da OMS e de outras institucións.

Primeiramente decir que o resumen de resultados das medicións (que non é o informe, senón parte do mesmo) levadas a cabo nas distintas estancias do conservatorio incumple co recollido no apartado 5 do Anexo I da Instrucción IS-47, de 9 de abril de 2025, del Consejo de Seguridad Nuclear, por la que se aprueba el listado de términos municipales de actuación prioritaria contra

el radón y se establecen directrices para las mediciones de radón en el aire interior de los centros de trabajo ubicados en ellos, xa que no mesmo non aparece o tipo de detector e modelo empregado e o número de medicións realizadas no periodo temporal que se especifica.

Despois hai que remarcar que o periodo das medicións foi de 92 días, pero cando se fai a conversión dos datos de exposición de kiloBequerelios por hora entre metro cúbico aos datos de

concentración media de Bequerelios entre metro cúbico non se usa o mesmo dato para todas as instancias. O dato debería ser o de 2209 horas, pero ao facer os cálculos individuais para cada

instancia ese dato varia como se pode ver na taboa adxunta. Non se especifica tampouco como se fixeron esas medicións ( quero imaxinarme que eso irá detallado no informe) e si se cumpriu co que detalla o artigo 5.3 da Instrucción IS-47:

“Los detectores de radón deberán instalarse a una altura de entre 50 cm y 2 m sobre el nivel del suelo o piso, a una distancia de más de 30 cm de paredes, y nunca dentro de armarios ni próximos a corrientes de aire (ventiladores, ventanas) o fuentes de calor. La persona encargada de la colocación y retirada deberá consignar con su firma la fecha y hora de ambas actuaciones para cada detector (identificado por el correspondiente código).”

O máis crítico, que debería terse moi en conta, é que tanto os datos da incertidumbre expandida como os da incertidumbre relativa ( que é un dato adimensional que se mide como unha porcentaxe) presentan umbrales moi amplos que comprometen a exactitude dos datos recollidos. Pese a que a lexislación non especifica que o porcentaxe de incertidumbre non debe superar un tanto por cento e transfire a responsabilidade da calidade da medida aos laboratorios acreditados, deberiase garantir esa calidade e precisión dos datos con porcentaxes no superiores ao 20%, sendo moi recomendable incluso non exceder o 10%, o cal a nivel académico e científico sería un umbral de referencia xa

cuestionable, sendo aceptable unha porcentaxe que estivese próxima ao 5%.

Pero para comprender mellor esto dos límites de incertidumbre, poñamos un exemplo dos que temos cos datos de unha das estancias medidas e expliquemos como debemos facer a súa lectura.

Incertidumbre expandida da exposición e da concentración para K=2. Que é isto?

Para comprender este valor teriamos que coñecer o que é unha distribución normal ou distribución gaussiana. Resumidamente e de xeito sinxelo, esta se pode definir como un modelo teórico de probabilidade simétrico onde a maioría dos datos están moi próximos a un valor central e que a frecuencia de aparición de estes datos disminue a según nos imos alonxando de ese valor central.

Ese alonxamento denomínase matemáticamente desviación típica estandar, que sería o valor de K.

Empiricamente este valor pode ser 1, 2 ou 3 e nos indican que nunha desviación típica de valor 1 tanto para a esquerda como para a dereita de ese valor central estarían alí recollidos o 68% dos datos. Si K valese 2, é decir si houbese unha desviación típica de dúas unidades para a esquerda ou para a dereita do valor central, o porcentaxe de datos que estarian dentro de ese parámetro sería do 95%. Si K valese 3 pois a porcentaxe sería case do 100%.

Poñamos de exemplo os datos da sala 1.

O dato da exposición é de 353 kBq.h/m^3 e a incertidumbre expandida para K= 2 é de 67. Esto nos quere decir que de 100 medicións que se fixeron en esa sala 95 vannos dar valores que estarán entre 286 Bq/m^3(353-67) e 420 Bq/m^3(353+67).

E o mesmo se aplica para os datos da concentración media medida en Bq/m^3: de 100 medicións feitas 95 van darnos valores comprendidos entre 130 Bq/m^3 (160-30) e 190 Bq/m^3 (160+30).

Entón como se deben interpretar os datos?

Os datos son malos e hai que explicalo de maneira clara.

Primeiramente, hai dúas estancias que nos datos da concentración media exceden o máximo recollido na Instrucción IS-47. Pero é que hai outras cinco salas que están moi próximas a ese máximo e que si aplicamos eses marxes de incertidumbre que temos significaría que en certas medicións habería máis de dúas salas que excederon ese límite.

Falando claro, habería momentos puntuais nos cales a sala da secretaria tuvese valores de 282 Bq/m^3 en vez de 239 Bq/m^3 , ou a sala 13 tivese tamén valores de 350 Bq/m^3 e non de 297 Bq/m^3.

Claro que se podería facer a lectura contraria, que habería momentos nos cales todas as salas estivesen por debaixo dos 300 Bq/m^3, pero atendendo ao principio de precaución a seguridade

da saude debe prevalecer ante a falta de certeza técnica. A postura da OMS e de outras autoridades radiolóxicas é de actuar e tomar as medidas precisas asumindo sempre o peor esceario dentro do rango de incertidumbre.

Co cal, xa para rematar, ao meu criterio e pondo os datos como base e clara fonte para dar a miña opinión, non debería procederse á recepción definitiva da actuación ata que se adopten e verifiquen medidas correctoras e deberían aplicarse medidas de mitigación e/ou ventilación nos espazos que superan o límite.

Sen máis, espero que o aquí escrito sirva para botar algo de luz en este tema e para que o concello rectifique na súa idea de abrir as instalacións e vele pola total seguridade do alumnado e do profesorado do conservatorio.

Un saúdo. Manuel Nogueira.