Como xa coñecemos os datos oficiais sobre as concentracións de Radon no conservatorio (taboa 1 do pdf que se adxunta) vou dar unha serie de definicións e de aclaracións tendo en conta eses datos (uso datos de esa primeira taboa e da segunda, que é feita por min basándome na teoría da estadística e da metroloxía).Tamén vou dar a miña opinión sobre eses datos tendo en conta o que recolle o lexislador e as recomendacións da OMS e de outras institucións.

Primeiramente decir que o resumen de resultados das medicións (que non é o informe, senón parte do mesmo) levadas a cabo nas distintas estancias do conservatorio incumple co recollido no apartado 5 do Anexo I da Instrucción IS-47, de 9 de abril de 2025, del Consejo de Seguridad Nuclear, por la que se aprueba el listado de términos municipales de actuación prioritaria contra

el radón y se establecen directrices para las mediciones de radón en el aire interior de los centros de trabajo ubicados en ellos, xa que no mesmo non aparece o tipo de detector e modelo empregado e o número de medicións realizadas no periodo temporal que se especifica.

Despois hai que remarcar que o periodo das medicións foi de 92 días, pero cando se fai a conversión dos datos de exposición de kiloBequerelios por hora entre metro cúbico aos datos de

concentración media de Bequerelios entre metro cúbico non se usa o mesmo dato para todas as instancias. O dato debería ser o de 2209 horas, pero ao facer os cálculos individuais para cada

instancia ese dato varia como se pode ver na taboa adxunta. Non se especifica tampouco como se fixeron esas medicións ( quero imaxinarme que eso irá detallado no informe) e si se cumpriu co que detalla o artigo 5.3 da Instrucción IS-47:

“Los detectores de radón deberán instalarse a una altura de entre 50 cm y 2 m sobre el nivel del suelo o piso, a una distancia de más de 30 cm de paredes, y nunca dentro de armarios ni próximos a corrientes de aire (ventiladores, ventanas) o fuentes de calor. La persona encargada de la colocación y retirada deberá consignar con su firma la fecha y hora de ambas actuaciones para cada detector (identificado por el correspondiente código).”

O máis crítico, que debería terse moi en conta, é que tanto os datos da incertidumbre expandida como os da incertidumbre relativa ( que é un dato adimensional que se mide como unha porcentaxe) presentan umbrales moi amplos que comprometen a exactitude dos datos recollidos. Pese a que a lexislación non especifica que o porcentaxe de incertidumbre non debe superar un tanto por cento e transfire a responsabilidade da calidade da medida aos laboratorios acreditados, deberiase garantir esa calidade e precisión dos datos con porcentaxes no superiores ao 20%, sendo moi recomendable incluso non exceder o 10%, o cal a nivel académico e científico sería un umbral de referencia xa

cuestionable, sendo aceptable unha porcentaxe que estivese próxima ao 5%.

Pero para comprender mellor esto dos límites de incertidumbre, poñamos un exemplo dos que temos cos datos de unha das estancias medidas e expliquemos como debemos facer a súa lectura.

Incertidumbre expandida da exposición e da concentración para K=2. Que é isto?

Para comprender este valor teriamos que coñecer o que é unha distribución normal ou distribución gaussiana. Resumidamente e de xeito sinxelo, esta se pode definir como un modelo teórico de probabilidade simétrico onde a maioría dos datos están moi próximos a un valor central e que a frecuencia de aparición de estes datos disminue a según nos imos alonxando de ese valor central.

Ese alonxamento denomínase matemáticamente desviación típica estandar, que sería o valor de K.

Empiricamente este valor pode ser 1, 2 ou 3 e nos indican que nunha desviación típica de valor 1 tanto para a esquerda como para a dereita de ese valor central estarían alí recollidos o 68% dos datos. Si K valese 2, é decir si houbese unha desviación típica de dúas unidades para a esquerda ou para a dereita do valor central, o porcentaxe de datos que estarian dentro de ese parámetro sería do 95%. Si K valese 3 pois a porcentaxe sería case do 100%.

Poñamos de exemplo os datos da sala 1.

O dato da exposición é de 353 kBq.h/m^3 e a incertidumbre expandida para K= 2 é de 67. Esto nos quere decir que de 100 medicións que se fixeron en esa sala 95 vannos dar valores que estarán entre 286 Bq/m^3(353-67) e 420 Bq/m^3(353+67).

E o mesmo se aplica para os datos da concentración media medida en Bq/m^3: de 100 medicións feitas 95 van darnos valores comprendidos entre 130 Bq/m^3 (160-30) e 190 Bq/m^3 (160+30).

Entón como se deben interpretar os datos?

Os datos son malos e hai que explicalo de maneira clara.

Primeiramente, hai dúas estancias que nos datos da concentración media exceden o máximo recollido na Instrucción IS-47. Pero é que hai outras cinco salas que están moi próximas a ese máximo e que si aplicamos eses marxes de incertidumbre que temos significaría que en certas medicións habería máis de dúas salas que excederon ese límite.

Falando claro, habería momentos puntuais nos cales a sala da secretaria tuvese valores de 282 Bq/m^3 en vez de 239 Bq/m^3 , ou a sala 13 tivese tamén valores de 350 Bq/m^3 e non de 297 Bq/m^3.

Claro que se podería facer a lectura contraria, que habería momentos nos cales todas as salas estivesen por debaixo dos 300 Bq/m^3, pero atendendo ao principio de precaución a seguridade

da saude debe prevalecer ante a falta de certeza técnica. A postura da OMS e de outras autoridades radiolóxicas é de actuar e tomar as medidas precisas asumindo sempre o peor esceario dentro do rango de incertidumbre.

Co cal, xa para rematar, ao meu criterio e pondo os datos como base e clara fonte para dar a miña opinión, non debería procederse á recepción definitiva da actuación ata que se adopten e verifiquen medidas correctoras e deberían aplicarse medidas de mitigación e/ou ventilación nos espazos que superan o límite.

Sen máis, espero que o aquí escrito sirva para botar algo de luz en este tema e para que o concello rectifique na súa idea de abrir as instalacións e vele pola total seguridade do alumnado e do profesorado do conservatorio.

Un saúdo. Manuel Nogueira.

Como veciño, gustaríame trasladar unha reflexión respecto á recente actuación na pasarela metálica sobre o río Arenteiro no Parque Municipal.

Tras visitar a infraestrutura unha vez rematados os traballos, obsérvase que a intervención parece centrarse fundamentalmente nas zonas superiores e visibles da pasarela, mentres que a parte inferior da estrutura continúa presentando un estado evidente de oxidación e deterioro superficial.

Cómpre lembrar que, nun entorno fluvial con elevada humidade ambiental, a cara inferior das estruturas metálicas adoita ser a zona máis crítica desde o punto de vista da corrosión, ao manter durante máis tempo a humidade pola súa menor exposición ao sol e á ventilación. Por iso, se o obxectivo é garantir durabilidade e conservación a medio e longo prazo, resulta fundamental que as actuacións de mantemento inclúan o conxunto da estrutura.

Sería positivo que se aclarase se esta intervención forma parte dunha actuación máis ampla ou dunha primeira fase, xa que, de non ser así, podería tratarse máis dunha mellora estética que dunha restauración integral.

O Parque Municipal é un espazo emblemático do Carballiño e merece actuacións que aseguren a conservación real das súas infraestruturas.

Non son un experto en materiais radioactivos, pero para a xente que no seu momento estudiamos a rama de ciencias ( e para quen temos que explicala tamén) non nos é alleo certos conceptos e certas definicións que coñecemos grazas á materia de física e química.

Vaiamos por partes e tentarei ser breve.

O primeiro temos que recordar (ou decirllo a quen non o sepa) que o Radon é un elemento químico que pertence aos denominados gases nobles que aparecen na taboa periódica no grupo 18. Son elementos que teñen na súa última capa da configuración electrónica tódolos orbitais ocupados por electróns ( 8 electróns agás o Helio que ten 2) o cal fai que sexan pouco reactivos con outros elementos. De feito na natureza aparecen como átomos e non como moléculas. Son incoloros, inodoros e insípidos e teñen uns puntos de fusión e de ebullición moi baixos.

Centrémonos agora no Radon. O radón xenérase da desintegración (reacción nuclear) do Radio-226, emitindo unha partícula alfa e o propio Radón, denominado Radon222. Este Radon222 tamén se desentigra emitindo outra partícula alfa e creándose Polonio 218. 

Que son as partículas Alfa? As partículas Alfa xunto coas Beta e Ganma son as tres formas de radiación ionizante que emiten os núcleos atómicos. As partículas alfa concretamente son núcleos de Helio-4 cargados positivamente (carecen de electróns) e son altamente canceríxenas. Ainda que teñen un baixo poder de penetración a través da pel, si se enxiren ou se inhalan a súa alta capacidade ionizante produce ropturas na doble cadena do ADN celular, ropturas estas de dificil recuperación para as células o que produce a súa transformación cancerosa ao producir nas mesmas un crecemento anómalo.

Agora toca saber que é iso dos Bequerelios por metro cúbico. Para medir a radiación úsase como unidade o Curio. Pero o Curio non está no sistema internacional de unidades e aparte é unha unidade moi grande, polo que se utiliza normalmente o Bequerelio. Dito esto debemos saber que o Bequerelio dinos as desintegracións que ocorren nun material radioactivo nunha unidade de tempo. Co cal un Bequerelio por metro cúbico quere decir que un átomo de Radon se desintegra unha vez nun segundo no espazo de un metro cúbico. 

Vamos agora co importante: límites perigosos para a nosa saúde. O límite de referencia que recomenda a OMS para interiores é de un máximo de 300 bequerelios por metro cúbico. Así é todo o último informe da OMS di que unha exposición prolongada no tempo en lugares que teñan concentracións superiores a 100 bequerelios por metro cúbico ten efectos nocivos na saúde ( enlace do informe....................................................................................................https://iris.who.int/server/api/core/bitstreams/f291e95a-4265-463f-a59b-...).

E que nos di a lexislación? Pois o Real Decreto 1029/2022, a posterior Instrucción IS-47 do CSN e a estratexa específica de Galicia 2025-2030 son máis "permisivas" que o informe da OMS e poñen o límite en 300 bequerelios por metro cúbico.

En definitiva e aplicando un pouco o sentido común e a sensatez, ter a intención de abrir as aulas do conservatorio do Carballiño a partir de Semana Santa, tal como anunciou onte xoves a Concelleira de Educación nos micrófonos de esta radio, cos datos que reflexan as medicións, onde todas as estancias están por riba dos 200 bequerelios das cales dúas excenden o límite dos 300 bequerelios e outras dúas están ben próximas sin tomar ningunha medida máis que "non usar as estancias que se pasan dos 300 máis que como almacen" me parece temerario e un potencial risco sanitario totalmente innecesario a expoñer tanto ao alumnado como ao profesorado.

Sen máis, un saúdo.

Manuel Nogueira.

P.D.: grazas á Anpa Anpa Cmus Esmu pola info das medicións.

Continúan os actos vandálicos na Rúa Castelao, qué temos que facer os veciños ante a pasividade das autoridades? Tomar a xustiza pola man? Estamos fartos.

Páxinas